BAĞLAMA

Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Konservatuarı 2006-2007 yıllarında kuruluşundan bu yana birçok faaliyetlerde bulunmuştur. Konservatuarımız gerek Türk Sanat Müziği koro çalışmaları Türk Halk Müziği koro çalışmaları Türk Tasavvuf Müziği koro çalışmaları ile bir çok konser vermiştir. Bunların yanı sıra Bağlama derslerimiz de konservatuarımızın kuruluşundan bu yana deva etmektedir. -Kurslarımıza 12 ve üzeri her yaştan kursiyer devam etmektedir. -Bağlama öğrencilerimize ilk olarak bağlamayı tanıtma ve tutuşu. -Boş tellerde mızrap çalışmaları. -Bağlamada nota yerleri. -Nota ile eser icra etmeyi öğrenirler. Kursiyerlerimizin Düşünceleri: -Okuldan sonra kalan zamanlarında maalesef bazı kötü alışkanlıklar edinmektedirler. Oysaki okuldan sonrasında kalan boş zamanlarını bağlama kursu gibi sanatsal faaliyetlere katıldıkları zaman bu tür kötü alışkanlıklardan uzak durmaktadırlar. -Bağlama kursu öğrencilerimizin sanatsal yönü gelişmekte ve yükselmektedir. -Bağlama kursu öğrencilerimiz bağlama derslerine katıldıklarında genel stresten uzak olduğunu el becerilerinin geliştirdiğini, müzik kulağının geliştirdiğini arkadaşları ve çevresinde kendine duyan özgüvenlerinin geliştiğini söylemektedirler. BAĞLAMANIN TARİHÇESİ VE ÇEŞİTLERİ Bağlama ve Çeşitleri sazlarını tanıyabilmek için önce bu sazların atası olarak bilinen KOPUZ’un tanınması gerekiyor. İnsanlar su kabağının üst kısmına ince deriler gerdirip sap ilave etmişler ve kiriş tellerini(hayvan bağırsaklarından yapılan tel) deri üzerinden geçirmek sureti ile sesin daha net çıkmasını sağlamışlar. Yay ile çalınanlara “IKLIG” parmak veya mızrap türünden maddelerle çalınan türlerine de “KOPUZ” adını vermişler. IKLIĞ yaylı sazların KOPUZ ise mızraplı sazların atası olarak bilinmektedir. Kopuz sonraları su kabağı yerine armudumsu şekilde ağaçlardan oyularak yapılmış üzerine yine deri gerilmiş kiriş teller takılarak uzun yıllar çalınmış daha sonraları da derinin yerini ağaç (göğüs-ses tablosu) kiriş tellerinin yerini ise metal teller almıştır. Mızraplı sazların atası alarak bilinen Kopuz Türklerin en eski sazlarından biridir. En az 1500 yıl kullanılmış olan bu ünlü mızraplı saz bugün yerini Anadolu’da bağlama ve ailesi sazlarına bırakmış olmakla beraber Orta Asya ve Sibirya Türkleri tarafından halen kullanılmaktadır. Bağlamanın ses sahası 25 oktav olup ses tablosu üzerine yapıştırılan ilave perdeler ile ses sahası 3 oktava kadar da çıkarılabilir. Bağlama ailesi sazlarını büyükten küçüğe aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. MEYDAN SAZI Meydanlarda çalınmasından dolayı Meydan Sazı denilmiştir. 12 teli bulunması nedeniyle bazı yörelerde 12 telli sazda denilmektedir. Meydan sazı bağlama ailesinin en büyük sazıdır. La sesine akort edilir. Form boyu 525cm sap boyu 70cm tel boyu 112cm form eni ve derinliği 315cm dir. En ince teli 035 – 040 numaradır. Çoğunlukla kalın bam telleri kullanılır. DİVAN SAZI Meydan sazından biraz daha küçüktür. Dokuz telli yada yedi telli olarak kullanılabilir. Meydan sazından dört ses daha tiz akort edilir. Form boyu 49cm sap boyu 65cm tel boyu 104cm ÇÖĞÜR Divan sazına yakın büyüklükte 9 ile 6 tel takılmakta ve 15 kadar perdesi bulunmaktadır. Akordu alt iki tel (La) orta iki tellerin birisi (La) diğeri ise (Re) üst teller ise (Sol) sesine akort edilir. Çöğür ile; Nefes Ayin ve Semai gibi havalar çalınır. Bugün daha çok curası kullanılmaktadır. Çöğür Curası çöğürün bir oktav daha tizi ve küçüğüne denir. BAĞLAMA Adını alan ailenin temel sazıdır. 17-24 perdesi vardır. Meydan sazından bir oktav Divan Sazından ise beş ses daha tizdir. 6-9 tel takılır. Alt telleri(La) sesine akort edilir. Düzen değişikliklerinde orta ve üst tellerin akortları değiştirilir. Form boyu 42cm sap boyu 55cm tel boyu 88cm form eni ve derinliği 25cm dir. Bağlama yapım itibarı ile sert ve zamanla şekil değiştirmeyen ağaçlardan imal edilir. Bunların yumuşak ağaç olmalıdır. Genellikle Dut Gürgen Kestane Ardıç Karaağaç Ceviz gibi ağaçlardan yapılır. Göğüs bölümünde kullanılan ağaçlar ise akustiği daha güzel elde etmek için Köknar Çam Ladin gibi ağaçlarlardır. Bağlamanın sap kısmında ise Gürgen Ak Gürgen Ardıç veya Ceviz gibi sert ağaçlar kullanılır Bağlamada ses çıkarabilmek için gövdesini sağ dizimizin üzerine koyar ve mızrapla (tezene) tellere dokunuruz. Perdelere basarakta değişik nota seslerini elde ederiz. Bunun yanında bağlamanın tellerini çeşitli seslere göre ayarlamaya Düzen denir. Düzenler bir ezginin bağlamadaki gerek tavır ve gerekse çalmış özelliğini ifade eder. Aynı ezgiyi başka bir düzenle icra edebildiğimiz halde esasen ahengi değişir. Bazı ozanlarımız kendilerine göre düzenler kullanmışlardır. Zaten düzen adlarının bir kısmının ozanlarımızın isimlerini aldığını görmekteyiz. Bağlama ‘ da düzenleri yedi ayrı şekile ayırabiliriz :

1. Normal Düzen ( Bozuk Düzen veya Kara Düzen dendiği de görülmektedir)
2. Bağlama Düzeni ( Aşık Veysel Düzeni veya Veysel Düzeni dendiği de görülmektedir)
3. Misket Düzeni
4. Fidayda Düzeni
5. Müstezad Düzen
6. Abdal Düzeni ( Bazlak veya Avşar Düzeni dendiği de görülmektedir)
7. Cura Düzeni

BOZUK 15-18 perdesi vardır. Üçerli gruplar halinde 9 tel takılır. Bağlama ebatlarındadır. Ortaya iki sarı ve bir ince çelik tel üste ve alta ise birer kalın sarı ve ikişer çelik tel takılır. Sarı teller çelik tellere göre bir oktav daha pest akort edilir. Genellikle Güney ve Ege yörelerimizde bozuk olarak bilinir ve çalınır. Bozuk düzeni oldukça yaygındır. Akortları ise alt(La) Orta(Re) ve üst (Sol) seslerine düzenlenir. ASIK SAZI Aşıkların ( Halk Ozanlarının ) çalmış oldukları bağlamaya aşık sazı denilmekdetir. Normal bağlamaya göre sapı daha kısadır. 13-15 perdesi vardır. Dip perdesi (Re) değil Doldur. 6-9 telli olarak kullanılır. TANBURA Bağlamadan daha küçüktür. Divan sazından bir oktav tizdir ve divan sazının curası olarak bilinir. Bağlamadan da dört ses daha tizdir. Alt(Re) orta(Do) seslerine akort edilir. Form Boyu 38cm sap boyu 50cm tel boyu 80cm form eni ve derinliği 22.8cm dir. CURA Bağlama ailesinin en küçük sazıdır. 7-16 perdesi 3-6 teli bulunmaktadır. Genellikle altı tellidir.Üç tek telli veya allta iki ortada iki üstte ise tek telli olanlarının yanı sıra iki telli olanlarıda vardır. Bağlama ve Bozuk düzenlerine akort edilir. İki telinin akort düzeni alt tel(La) üst tel(Re) dir. BAĞLAMA CURASI La sesine akort edilir. Bağlamadan bir oktav tanburadan ise beş ses tizdir. Form boyu 265cm sap boyu 35cm tel boyu 56cm form eni ve derinliği 155cm dir. TANBURA CURASI Re sesine akort edilir. Tanbura’dan bir oktav bağlama curasından dört ses daha tizdir. Form boyu 225cm sap boyu 30cm form eni ve derinliği 135cm dir.   Uzun kol ve kısa kol bağlama Uzun kol bağlama ile kısa kol bağlama arasındaki fark? İki enstrüman da bağlama ailesinin bireyleri. Uzun sap bağlama, kısa sap bağlamadan 4 perde daha uzun (yaygın Ölçülere göre). Yani ses aralığı biraz daha geniş.Kısa sap bağlama, çalıp söyleme geleneğine daha uygun. Çünkü rahatlıkla bağlamanın perdelerine bakılmadan çalınabilir. Zaten doğuş mantığı ve gereksinim nedeni biraz da bu. Tarihi çok eski değil. 1980?li yıllara dayanmakta. (Bağlama düzeni ile kısa sap bağlamayı birbiriyle karıştırmayın. Bağlama düzeni bir akort sistemidir. Uzun sap bağlamada da, kısa sap bağlamada da, curada da bu akortla türküler çalınabilir.)Uzun sap bağlama, Özellikle yöresel tavırlar için daha ideal. Tezene tavırlarını kullanabilmek, yöresel tadları alabilmek için tercih edilebilir.Uzun sap bağlamada tel boyu daha uzun olduğu için tınlama süresi de kısa sap bağlamaya göre daha uzun. Çalım teknişi ve klavye boyu açısından kısa sap bağlamayı çalmak daha pratik.Sonuç olarak, iki enstrüman da farklı ses renklerini taşıyor. Kullanım amaçlarında ve icralarında farklılıklar var. Uzun sap bağlama daha iyidir, kısa sap bağlama daha iyidir gibi ifadeler kesinlikle yanlış söylemler. Böyle bir karşılaştırma yapmak mantıklı bir iş olmaz, iki ensrümanın da misyonları, tınıları, tadları birbirinden farklı. iyi bir bağlama icracısı, iki enstrümandan birisini tercih etse dahi ,iki enstrümanı da çok iyi tanımalı ve türküleri tavrına uygun, temiz-net bir şekilde ve duygusunu katarak çalabilmeli.