SURİYE SEFERİ

Kuzey-güney ve doğu-batı transit ticaretinin kesişim noktası olan Halep sahip olduğu ticari ve medeni cazibesiyle Türkiye Selçuklu sultanlarının daima ilgisine mazhar olmuştu. Uzakdoğu ticaretinin antreposu konumunda olan şehir Türkiye Selçuklu sultanları ile olan bağı tarihi bir nitelikte taşımaktaydı.[1] Bu nedenlerle; Anadolu’da kazandığı ihtişamlı zaferlerden sonra Keykavus kazandığı siyasi karizmasının rüzgârıyla ordusunun yönünü Halep’e çevirdi. Melik Zahir’in vefatından sonra meydana gelen otorite boşluğu ve beraberinde gelişen siyasi olaylar seferi için Keykavus’a mükemmel bir fırsat veriyordu. Bu dönemde,  tahta Zahir’in üç yaşında ki oğlu Melik Aziz geçmişti. Aziz’in annesi Dayfa Hatun saltanat naibesi olmuş ise de Halep’in fiili yönetimi Atabeğ Şihabeddin Tuğrul ile Kadı Bahaeddin İbni Şeddad’ın elinde bulunuyordu. Bu durum bazı ümeranın tepkisini çekmiş ve Keykavus’a sığınmışlardı. Keykavus’un mahiyetine giren ümera, Sultan’ı Halep seferi için teşvik ediyordu. Keykavus durumla ilgili olarak komutan ve emirlerinden oluşan bir danışma meclisi topladı. İstişareler neticesinde, Samsat’ta sürgünde bulunan Selahaddin Eyyubi’nin büyük oğlu Melik Efdal’i Eyyubi tahtına oturtmak bahanesiyle seferin düzenlenmesi kararlaştırıldı. Melik Efdal, Eyyubi tahtı için mücadele etmiş fakat başarılı olamayınca beraberindeki komutanlarla Samsat’a gelmişti. Buna göre; Melik Efdal yanlarında olduğu halde sefere çıkılırsa bölge halkının muhalefeti kırılacaktı. Ayrıca Halep tahtına oturtulacak olan Efdal, Keykavus’u metbu hükümdar sayacaktı. Efdal, Keykavus’un niyetini öğrenince bu durumu kendi çıkarlarına uygun buldu. Görüşmeler neticesinde Efdal ve Keykavus Rab’an kalesi önünde buluşmak üzere sefere çıkacaktı. [2] Keykavus Maraş sahibi Nusretüddin Hasan’a kendisi bölgeye gelinceye kadar mevcut kuvvetlerine ek olarak yeni asker toplamasını, piyade ve süvarileri teçhiz etmesini, silah temin edilerek mancınık gibi kuşatma aletlerinin hazırlanmasını buyurdu. Bu seferde en büyük rolü Maraş Emiri üstlenecekti.[3] Ayrıca Maraş bölgesinde meskûn ve göçer bulunan diğer komutan ve Alplere askerleriyle Elbistan ovasında toplamasını emretti. Bu emirler doğrultusunda, yirmi gün içerisinde Elbistan’da binlerce asker ve mühimmat konuşlandı. Elbistan ovasına mahiyetiyle birlikte teşrif eden Keykavus Elbistan-Merzuban-Raban- Tell-başir- Halep yoluyla sefere çıkılmasına karar verdi. Merzuban önlerine gelen Selçuklu ordusu muhasara düzeni aldı. Üç gün süren saldırılar neticesinde kale düşürüldü. Maraş Emiri Nusretüddin Hasan Bey’de Antep yoluyla Merzban’a gelerek Keykavus’a katıldı. Merzban’dan hareketle daha önce Melik Efdal’in sevk edildi Ra’ban kalesi önüne gelindi. Kısa bir süre sonra ele geçirilen kale Melik Efdal’e teslim edildi. Oradan hareketle Tell-başir kalesine hareket eden ordu yoğun uğraşlar sonucunda kaleyi aldı. Keykavus kaleyi anlaşmalarına aykırı olarak Melik Efdal’e bırakmadı. Bu durum Melik Efdal’i Keykavus aleyhine harekete sevk etti. Halep’e ilerleyen Selçuklu ordusunu oyalayan Efdal, Halep’in Eyyubi merkezinde yardım alması için zaman kazandırdı. Netice olarak Halep’e giden Melik Eşref komutasında ki Eyyubi ordusu Halep önlerinde Keykavus’u yenilgiye uğrattı. Bu duruma çok kızan Keykavus ordusuna Elbistan’a dönme emri verdi. Selçuklu ordusunu takip eden Melik Eşref Tell-başir, Ra’ban ve Merzuban kalelerini tekrardan ele geçirdi. Elbistan’a dönen Keykavus komutanların ihanetinden şüpheleniyordu. Öncelikle kendilerine verdiği kaleleri Melik Eşref’e bırakarak Elbistan’a dönen Maraş Emiri Nusretüddin Hasan Beyin kardeşini ve damadını idam ettirdi. Sonrasında ihanetinden şüphelendiği komutanları ve beyleri Elbistan’da bir kulübeye tıkarak ateşe verdi ve buraya sonradan “Mescid-i Suhtegan” (Yanmışlar Mescidi) adında bir meclis inşa ettirerek bu hazin olayın Elbistan halkının hatıralarında yıllarca yaşattı.[4] Sonuç İzzeddin Keykavus’un siyasi faaliyetlerinde üs görevi gören Maraş, coğrafi yeri itibariyle askeri ve siyasi bakımdan önemli yolların kesişim noktasıydı. Kuzey Suriye, Irak, Mezopotamya ve Anadolu’yu antikçağlardan beri birbirine bağlayan bu yollar bölge siyasi aktörlerinin sık sık kullandığı güzergâhlardı. Ayrıca bölge orta çağlarda büyük siyasi teşekküllerin sınır bölgesinde olması hasebiyle siyasi bir öneme de haizdi. İzzeddin Keykavus’ta Kilikya Ermenileri ve sonrasında Halep üzerine düzenleyeceği seferler için en uygun harekât noktası olarak Maraş’ı görmüştür. Kilikya Ermeni Krallığı Kontu Leon üzerine yapılacak olan sefer için en uygun yol Andırın-Kadirli-Anavarza-Kozan üzerinden Adana ovasına inecek olan yoldu. Bu amaçla yol üzerinde stratejik öneme sahip Çinçin, Haçin ve Geben kalelerini almış ve amacı doğrultusunda kendisine yol açmak istemiştir. Kilikya Ermenileri üzerine düzenlenen seferin amaçlarından biri ise kuzey-güney ve doğu-batı ticaret yollarının geçtiği Maraş’ın güneydoğu bölgesinin kontrolünü sağlamaktı. Keykavus Halep üzerine düzenlenecek sefer içinse en güvenli güzergâh olarak Kayseri-Göksun-Maraş- Antep- Halep yolunu görmüştür. Yine Kilikya seferinde olduğu gibi Halep’in Orta Anadolu ile olan ticari yolları bu eksenden geçmekteydi. Bunun yanı sıra bölgede tehdit unsuru olan Antakya Latin kontluğuna en hızlı şekilde müdahale edilebilecek yol yine Maraş üzerinden geçen ve Amanos dağlarının doğu yamaçları boyunca uzanıp Maraş ovasını geçerek Antakya’ya ulaşan yoldu. İlerde Malatya üzerinden Doğu Anadolu’ya düzenlenmesi olası seferlerde Maraş üzerinden başlamaktaydı. İzzeddin Keykavus’un Maraş’ı harekât noktası olarak seçmesinin ve faaliyetlerini bölgede yoğunlaştırmasının diğer sebebi ise bölgede güçlü bir siyasi aktör konumunda olan Nusretüddin Hasan Bey olabilir. Moğol istilası nedeniyle Anadolu’ya göç eden Türkmen kitleleri geniş yaylak ve kışlaklara sahip Maraş’ı yurt edinmişti. Hasan Bey bu insan ve asker kaynağını etkin şekilde kullanma kabiliyetine sahip bir yöneticiydi. Bu durumda İzzeddin’in seferlerinde ihtiyaç duyduğu asker kaynağı bu bölgelerden rahatlıkla karşılanabilirdi. KAYNAKÇA Ali Sevim, Anadolu’nun Fethi ve Selçuklular Dönemi, TTK, Ankara, 2000. Ali Sevim, Genel Çizgileriyle Selçuklu Ermeni İlişkileri, TTK, Ankara, 2002. Ali Üremiş, Türkiye Selçuklularının Doğu Anadolu Politikası, Babil Yayınları, Ankara, 2005. Claude Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2000 Emin Toroğlu-Yaşar Alparslan, Kahramanmaraş’ın Tarihi Coğrafyasında Yollar, Dulkadiroğlu Belediyesi, Kahramanmaraş, 2016. İbn-i Bibi, El-Evamir’ül-Ala’iyye Fi’l- Umuri’l-Ala’iyye Selçukname, 2, TTK, Ankara, 2014. İlhan Erdem, “XII. Asrın İlk Yarısında Anadolu’da Yaşanan Hâkimiyet Mücadeleleri”, DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi, 30, c.19, Ankara, 1997. İlyas Gökhan, Selçuklular Zamanında Maraş, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi, Kahramanmaraş, 2016. Mehmet Ersan, Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler, TTK, Ankara, 2007. Mükrimin Halil Yinanç, Türkiye Tarihi Selçuklular Devri, TTK, Ankara, 2014. Osman Turan, Selçuklu Tarihi Araştırmaları, TTK, Ankara, 2014. Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye, Ötüken, Ankara, 2011. Osman Turan, Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar, TTK, Ankara, 1988. Salim Koca, Sultan I. İzzeddin Keykavus (1211-1220), TTK, Ankara, 1997. Smbat Sparapet’s Chronicle, Trans: Robert Bedrosian, LongBranch, New Jersey, 2005. Şehabeddin Tekindağ, “Alaeddin Keykubat ve Halefleri Zamanında Selçuklu-Küçük Ermenistan Hududları”, 1, (1), İ.Ü. Tarih Dergisi, İstanbul. T.S.R. Boase, The Cılıcıan Kingdom of Armenia, Scottish Academic Press, London, 1978. Tamara Tablot Rice, The Seljucks İn Asia Minor, Thamesand Hudson, London, 1961 V.M. Zaporozhets, The Seljucks, Europen Academy of  Natural Sciences, Hannover, 2012. Vahram’s Chronicle of The Armenian Kingdom in Clicia, DuringThe Time of The Crusades, Oriental Translation Fund, London, 1831. Vlademir A. Gordlevskiy, Küçük Asya’da Selçuklular, TTK, Ankara, 2015. [1] Koca, age, 47-48. [2] İbn-i Bibi, age, s.209-210, Koca, age, s.52-53. [3] Claude Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2000, s.73-74. [4] Yinanç, Maraş…, s.142-143, İbn-i Bibi, age, s.216-221, Koca, 55-59.