Ben önce hatalı, gâfil, tembel nefsime, sonra da Mevla’nın rızasına tâlip mümin kardeşim sana söylüyorum.
Eğer sen, akl-ı maâdî sâhibi, mukarrabûn olan evliyullahın yoluna sülûk etmeyi isteyen insaf sahiplerinden muhlis, müstefid müridlerden isen, zahirini şeriatın nuruyla aydınlattıktan sonra kalp hastalıklarını tedavi etmen gerekir. Çünkü kalp Hak Teâlâ’nın nazargâhı, zâhir ise halkın nazargâhıdır.
Zâhirî işleri tanzim etmek kolaydır, ama kalp böyle değil. Zahirî amelin sevabı azdır, günahı da öyle, ama kalp böyle değil. Kişi diliyle iman etse, ama kalbiyle tasdik etmezse, kâfirlerin en kâfiri, müşriklerin en buğzedileni olur. Cehennem tabakalarının en altında kendini bulur. Hâlbuki zahiriyle muhalif olanlar kötülüklerinin iyiliklere tebdiliyle mağfur olurlar. Kötülükler iyiliklere çevrilse bile, iyilikler kötülüklere asla çevrilmez. Azalarıyla bir kötülük yapan, ancak misliyle cezalandırılır. Fakat kalbiyle kötülük yapanın Allah’a tövbe etmediği sürece dergâh-ı ilahiden kovulmasından korkulur.
Vehb bin Münebbih'den rivayetle, bir kısım cinlerin çocukları yeryüzünde taşkınlık yapınca, Allah Teâlâ diğer cinlerin çocuklarına “Yeryüzüne ininiz ve taşkınlık yapan cinlerin çocuklarıyla savaşınız.” diye vahiy etti. İblisi de onlara emir, komutan tayin etti. İblis beraberindekilerle savaştı. Yeryüzünün bir köşesine kaçmak zorunda kaldılar. Allah onlara bir ateş gönderip hepsini yaktı.
Peşine İblis cinlerle beraber yeryüzüne yerleşti. Hepsinden daha çok Allah’a ibadet etti. Allah onu ibadetinin çokluğu sebebiyle dünya semasına yükseltti. Dünya semasında Allah’a bin sene ibadet etti, hatta âbid dendi. Allah onu ikinci semaya yükseltti. İkinci semada da bin sene ibadet etti. Akabinde üçüncü semaya yükseltti. İbadetine aynen devam etti. Nihayet yedinci semaya yükseltti. Büyük makam ve şeref sahibi oldu. Cebrail, Mikail ve diğer melekler ona uğradıkları zaman, birbirlerine şöyle derlerdi: “Allah bu kula meleklerden hiçbirine vermediği derecede taat kuvveti verdi.” Sonra Allah Teâlâ Hz. Âdem’i (a.s) yarattı. Kıssa meşhur, yazarsam söz uzar.
İbn Abbâs, İbn Mes'ûd ve sahabeden bir topluluktan (r.a) rivayetle, Hz. Âdem (a.s) kırk sene çamurdan bir ceset halinde kaldı. İblîs yanına gelip ayağıyla vurduğunda, yankılanıyor, ses çıkarıyordu. Akabinde iblis ağzından girip dübüründen çıktı, dübüründen girip ağzından çıktı. İblis şöyle diyordu: “Eğer ben sana musallat olursam, seni helâk ederim. Eğer sen bana musallat olursan, kesinlikle sana isyan ederim.”
Melekler de Hz. Âdem'e uğruyorlar, hayret ediyorlardı. Çünkü daha önce Hz. Âdem (a.s) suretinde bir şey görmemişlerdi.
Yine bir kez, İblis Hz. Âdem’e (a.s) uğrayıp şöyle dedi: “Bunu gördünüz mü? Eğer benden faziletli olursa, kesinlikle isyan ederim. Eğer ben üstün olursam, onu helâk ederim.”
Allah Teâlâ Hz. Âdem'in (a.s) bedenini tesviye etti, kendi ruhundan üfledi, çeşit çeşit nimetler ihsan etti.
Meleklere Hz. Âdem'e (a.s) secde etmelerini emretti. Melekler secde ettiler. İlk secde eden Cebrail (a.s), sonra Mikail, sonra İsrafil, sonra Azrail, sonra mukarrabûn melekler ve diğer bütün melekler oldu. İblis ise imtina etti, secde etmedi.
Denir ki, melekler yüz sene, başka bir rivayette, beş yüz sene secdede kaldılar. Nihayet başlarını kaldırdıkları zaman, İblis halâ ayaktaydı, inadında ısrarlıydı.
Allah Teâlâ İblise, مَا مَنَعَكَ اَلَّا تَسْجُدَ “Seni secde etmekten alıkoyan ne?” diye sordu. İblis, اَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنٖى مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طٖينٍ “Ben ondan daha hayırlıyım. Çünkü onu çamurdan yarattın, beni ise ateşten yarattın.” dedi.[1]
İbn Abbâs (r.a) şöyle söyler: “İlk kıyas yapan İblistir. Her ne kadar toprak birçok yönden daha faziletli olsa bile, iblis ateşi toprağa faziletli kıldığı zaman, kıyasıyla kafir oldu.” İblisin haline bak. Kibirlendi, büyüklük tasladı, kovuldu, lanetlendi.
Kalp günahları pek çoktur. Bunlardan bazıları şunlardır; kibir, riya, ucub, haset, kin, Allah ve Resulüne muhabbetin bulunmaması, yaratanı unutmak, Allah korkusunun olmaması, gaflet, akıbetinden emin olmak, yeis, yakîn zayıflığı, huşusuzluk, mahlûkata ünsiyet, nifak, cehalet, dünya sevgisi, riyaset tutkusu, mal sevdası, âlimlere, sâlihlere, dervişlere buğzetmek, onlardan nefret etmek, aksine ehl-i dünyaya, fâsıklara, gâfillere, Allah’ın sâlih, zâkir, aşık kullarını ta’n edenlere muhabbet etmek, rağbet göstermek, saygıda bulunmak, meyletmek, aziz tutmak, kalbi sebeplere takılı kalmak, tamah etmek, cimri olmak, tûl-i emel, ahmaklık, yaltaklanmak, taatte fütur göstermek, masiyette dinç, ilim, vaat, zikir meclisinde ise sıklet hasıl olmak, amelini büyük, günahını küçük görmek, ölümü ve kabir azabını unutmak, şerre cüretkar davranmak, hayırda korkak olmak ve diğerleri.
Bu hastalıklar hiç de basit ve önemsiz değildir, üstelik tedavisi oldukça zordur. Bu yüzden Hz. Ali (r.a) Peygamberimize (s.a.v) Allah’a götüren en kısa yolu göstermesi sorar. Peygamberimiz (s.a.v) Hz. Ali’ye (r.a) üç defa “La ilahe illallah” demesini telkin eder. Çünkü vücut şehre benzer, kalp ise emirlerinde ve nehiylerinde hiç kimsenin muhalefet edemeyeceği itaat edilen bir krala benzer. Kulaklar, gözler, dil, eller, ayaklar, karın ve diğer azalar ise raiyye, halk ve hizmetçileridir.
Peygamberimiz (s.a.v) şöyle buyurur: “Helâl bellidir, haram bellidir. Bu ikisinin arasında insanlardan çoğunun bilemediği şüpheli şeyler bulunur. Bu şüpheli şeylerden sakınan kişi, dinini de ırzını da korumuş olur. Şüpheli şeylere düşen kişi ise, korudan yemesi muhtemel olmasına rağmen, korunun etrafında hayvan otlatan çoban misali, her ân harama düşebilir. Dikkat edin, her melikin bir korusu vardır. Allah’ın korusu, sınırı ise haramlarıdır. Dikkat edin, bedende bir et parçası vardır. O iyi olduğu zaman, bütün beden iyi olur. O kötü olduğu zaman ise, bütün beden kötü olur. Dikkat edin, o kalptir.”[2]
Bu hadiste kalp hastalıklarının tedavisinde ciddi olmanın, ihtimam göstermenin ve gayret etmenin vücubiyyetine delil vardır. Velîler ve kâmil şeyhler kötü huyların damarlarını keserek kalplerini düzeltmeyi, kir, pas ve necis şeylerden kalplerini arındırmayı, köklü tehlikeli hastalıkları tedavi etmeyi isteyen müridlerinin terbiyesine gayretlerini ve himmetlerini harcarlar. Çünkü evliya ve kâmil meşayih bâtının alanında hazık, bu meslekte mahir doktorlarıdırlar. Bunlar yolun hallerini, en kısa zamanda suhuletle ve selâmetle vusulün sebeplerini biliyorlar. Böyle olanlara hep zikrullahı telkin ediyorlar.
Bildiğin gibi, zikir en kestirme, en kısa yoldur. Çünkü sâlik zikre devam ettiği zaman, bâtınında mezkûrla kalbin cezbelendiği dâhili bir sıcaklık hâsıl olur. Bu cezbe zâkirin aklına mezkûrun muhabbetini düşürür. Gerçekten O’ndan gayrısını artık unutur. Yer, içer, uyur, oturur, yürür, konuşur, güler, mesleğini yapar, ama bir ân bile mezkûru unutmaz, dahası kalbinde muhabbet daha da artar. Muhabbet ifrat derecesine ulaşıp haddi aştığı zaman, aşk diye isimlendirilir. O andan itibaren kalpte aşk ateşi tutuşur. Bu kor ateş zâkiri ve zikri motive eder, sadece mezkûr kalır. Kalp semasında marifet güneşi doğar. İşte o zaman âşık, ârif-i billah olur ve O’na kavuşur.
[1] Sâd, 38/76.
[2] Buhârî, Îmân, 39; Müslim, Müsâkât, 107.
