Ömer Yalçın Ova
Ramazannâmeler
Aslında Türk edebiyatı Ramazan ayı ve oruç konusunda gayet zengin. Sadece edebiyatımız değil düşünce dünyamız da hakeza öyle. Tabii ilmî çalışmaları (fıkıh, kelam, tefsir, hadis) anmaya bile gerek duymuyorum. Onlar zaten çok zengin. İlimdeki o zenginliğin getirisi olan bir düşünce ve edebiyat dünyası zenginliğinden söz edebiliyoruz. Temelde ilim olmayınca sanat, şiir ve bilinç de olmaz. Olsa bile o bilinç yanlış bir bilinç oluyor. O yüzden doğruların etrafında ve yönlendirmesiyle oluşmuş bilince gerçek, yani asıl bilinç denir. Yanlışlarla örülmüş, sarmalanmış bilince ise aslında bilinçsizlik ismi takılır. Sonuçta insan öyle veya böyle bir bilinçle yaşar. Aksi takdirde hayatı anlamlandıramaz. Anlamsız bir hayat ise, insanı boşlukta bırakır, canavarlaştırır, en kötüsü insanı insan olmaktan çıkarır.
İlim temelli bir bilinçten söz ettik. Bilinçsiz bir ilimden de söz etmeliyiz. Zira ilimsiz bilinç ne kadar bilinçsizlik oluyorsa, bilinçsiz bir ilim de o derece ilimsizlik olur. Bilinçsiz bir ilim kuru, hayatın ve insanın anlamına dair bir şey söyleyemeyen, hantal, ham, yani işlenmemiş bir bilgi yığını, ruhsuz bir varlık gibi kalakalır, ilerleyemez. Öyleyse ilimle bilincin, bilinçle ilmin karşılıklı bir alış veriş içinde bulunduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bunlar birbirini doğurur, besler, kalkındırır ve büyütür. Biri olmayınca diğeri bozulur, durur, gelişemez veya olmaz. İşte bu noktada şairlerin, edebiyatçıların edindikleri ilimle, oluşturdukları fikir dünyasıyla icra ettikleri sanatları bir kez daha hayatileşiyor. Çünkü onlar ilmi, kuru veya ham bilgiyi bilinç düzeyine taşıyorlar. Daha doğrusu ilmin gerektirdiği bilinci ortaya çıkarıyorlar.
Oruç bilincine belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz yıl, 2011. O yüzden özellikle edebiyatçılarımızın Ramazan ayıyla ve oruç ibadetiyle ilgili neler söylediklerine göz atmalıyız.
Bu bağlamda üç kitaptan söz edebiliriz. Sezai Karakoç’un Samanyolunda Ziyafet’i (Diriliş, 2004), Fatma Karabıyık Barbarosoğlu’nun Ramazannâme’si (Timaş, 2002) ve İbrahim Refik’in Ramazan Medeniyeti (Albatros, 2000).
Barbarosoğlu bir hikayeci duyarlılığıyla Ramazan’a dair tasvirler yapıyor. Oruçlu insanların hal ve hareketleri… Orucun insanı ve çevreyi nasıl değiştirdiğini, bu halin özel bir hal olduğunu okuyucusuna, sade bir dil ve rahat okunur üslubuyla, deneme tarzında sunuyor. Sezai Karakoç ise daha çok anlamla uğraşıyor; orucun anlamı, bir Müslümana ne gibi sorumluluklar yüklediği, Müslümanda yol açtığı değişimler, şairin perspektifinden okuyucuya yansıtılıyor. Samanyolunda Ziyafet’te daha çok oruç bilinciyle karşılaşıyoruz. Bilinç biraz da zaten ilimle, fikirle sanatın bir araya gelmesinden doğuyor. Sezai Karakoç’un bu müstesna eserinde de ilim, fikir ve sanat bir araya gelerek, 2011 yılının Müslümanlarına gerekli olan bilinci ortaya koyuyor. Özellikle kimsenin kimseyi anlayamadığı, hatta anlamak dahi istemediği 2011 yılında, bize orucun anlamından, o anlamın doğurduğu ve yaşattığı bilinçten; hepsinden de önemlisi orucun anlamını yaşayabilmemiz için ihtiyaç duyduğumuz bilinçten, oruçlu günlerin detaylarına girerek, metafizik boyutlarını elden kaçırmadan… Sezai Karakoç tüm bunlardan orucun, insanın kendini, çevresindekileri, tabiatı ve Rabbini anlamaktaki işlevine kapı aralıyor. Tüm bu açılarıyla Samanyolunda Ziyafet ıskalanmaması gereken bir eser.
Ramazan Medeniyeti telif değil derleme bir kitap. İbrahim Refik edebiyatçılarımızın Ramazanla ilgili yazdıklarını (anı, hikaye, deneme) belli bölüm başlıkları altında derlemiş, toparlamış. Çeşitli yazarlardan seçilen bu kısa ve özlü metinler de okuyucularına, medeniyetimizin Ramazan kültürüyle ilgili çok değişik ve geniş bakış açıları sunuyor.
