. Sema adabı
Şeyh Mahmûd Üsküdârî (Aziz Mahmud Hüdayî), Risaletü’t-tarika’sında şöyle söyler: Sûfîlerin sema adabı şunlardır;
- Aralarında kendi tarikatlarından olmayan kişinin bulunmaması. Çünkü böyle birinin semaı farklı olması sebebiyle kendilerine de kabz hali yaşatır. Hâlbuki sema yapanların tek bir kalp üzere toplanmaları lazımdır. Söylenen ilâhîler kendi ilahileri olursa ne âlâ. Yoksa ilahi okuyan bulunsa bile, halktan biri gibi olur.
Mutlak tek bir ses ve ölçülü tek bir ritimle zikre başlasınlar. Meclis şeyhi ayağa kalktığında, müridlerin de ayağa kalkması gerekir. Çünkü her halükârda şeyhe uymak vaciptir. Allah yolu son derece şerefli ve izzetlidir. Müridin Allah'a teveccühü, yönelişi sahîh olursa, Allah onu nasihatcı bir şeyhe ulaştırır.
- Şeyhinin Allah'ı bilen, Allah Teâlâ’nın bütün mahlûkatına nasihatcı, Rabbin gönderdiği Peygamberimizin metoduna göre hareket ettiğine inanması mürid olmanın şartlarındandır. Bazen zâhirde memzum, kötü görünen herhangi bir şey şeyhten sâdır olsa bile, esasen o bâtında mehmûddur, güzeldir. Nice erler vardır ki, içki kadehini elleriyle alıp ağızlarına kaldırdıklarında, Allah o içkiyi bala çevirmiştir. Bunu gören kişi ise içki içtiğini zanneder. Bunun emsali ricâlullah arasında oldukça fazladır.
Şeyhü'l-Ekber (k.s) şöyle söyler: “Bir ruhaninin şeyhin şekline bürünüp şeyhin yaptıklarını yaptığını çok gördük. Bunu gören kişi de filanın şunu yaptığını gördüm, der. Hâlbuki gerçekte o kişinin yapılan işle hiç alakası yoktur. ‘Kadîbü'1-Bân’ diye bilinen Ebu Abdullah Mûsılî'nin hali böyleydi. Bu tür vakaları farklı kişilerde defalarca bizzat gözümüzle gördük. Allah Teâlâ’nın bu dünyadaki sırları elbet çoktur. Öyleyse mürîdin teslim olması gerekir. Yine de mürid şeyhinin her halinde masum, günahsız olduğuna inanması gerekmez. Çünkü ismet sıfatı, Peygamberlere (a.s) özgüdür.”
Cüneyd Bağdâdî’ye (k.s) “Ârif âsi olur mu, günah işler mi?” diye sorulduğunda, وَكَانَ اَمْرُ اللّٰهِ قَدَرًا مَقْدُورًا “Allah'ın işi takdir olunmuş bir kaderdir.”[1] ayetini okudu.
Hikâye edilir ki, bir öğrenci bir şeyhe mürid olur. Bir gün şeyhinin bir kadınla fıskını, eğleştiğini görür. Yine de tavrını hiç değiştirmez, saygısında kusur etmez. Şeyh kendisini gördüğünü bilmesine rağmen, tavrını değiştirmemesine hayret eder. Şeyh “Yavrum! O kadınla fıskımı gördüğünü biliyorum, ama sen tavrını yine de değiştirmedin.” dediğinde, mürid şöyle cevap verir: “İnsan Allah'ın kaderinin mecrâsı altındadır. Sana hizmet etmeye başladığımdan bugüne kadar, mâsum olman sebebiyle sana hizmet etmiş değilim. Ben sana sadece Allah’ı ve yegâne matlûbum olan seyr ü sülûk keyfiyetini bildiğin için hizmet ettim. Günahının olması veya olmaması seninle Allah Teâlâ arasındadır. Ben buna karışamam.” Bu sözler üzerine şeyh şöyle söyler: “Muvaffak oldun, mesûd oldun.” Bundan sonra hüsn-i hal ve yüce mâkam şeyhe de nasip oldu.
- Şartlarından bir diğeri, mürîdin şeyhiyle münakaşa etmemesi ve tartışmamasıdır. Herhangi bir mesele olduğunda, hemen şeyhine sormamalıdır. Aksine, Allah Teâlâ’ya teveccüh eder, şeyhin himmetinin kendine açılmasını ve Allah’ın şeyhini harekete geçirip o mesele hakkında konuşmasını diler. Ama mürîdin şeyhine herhangi bir şart koşma hakkı yoktur, tıpkı gassalın elindeki meyyit misali. Sonuçta kendi iradesinden çıkan kişiyle ölü arasında bir fark kalmaz.
- Bir diğer şart, zor da olsa kolay da olsa mürid şeyhinin bütün şartlarına vefa göstermelidir. Çünkü yol mücâhede yoludur, rahat yolu değildir. Bu yola evli iken giren kişinin elbette eşini boşaması gerekmez. Bekârken bu yola giren kişi ise kemale erene kadar evlenmez.
- Kendi yapabileceği bir şeyi başka birinden istememesi müridin şartıdır. Gücü yettiğince halktan bir şey istemez.
- Mürîdin genç delikanlılarla arkadaş olmasından sakınması gerekir. Zira bu en büyük zellelerdendir.
Muhammed Buhârî şöyle söyler: “Ebu Abdullah Hadramî, Musullu bir gence şöyle söyler: Hepsi ebdâlden kabul edilen otuz şeyhin sohbetinde bulundum. İstisnasız bütünü ayrılma ânında bana hep şunu tavsiye ettiler: Genç delikanlılarla dostluktan sakın.”
- Gözü gereksiz bakışlardan koruma ve hızlı yürüme müridin şartındandır. Fakr, zillet, meskenet, huşû, hudu, tevâzû ve şerîat âdâbını muhâfâza etmek müridin özelliklerindendir. Zâhirde ihanet eden kişi, esrâr-ı ilahiyyede nasıl emin bir kişi olabilir ki? Allah Sübhânehu ve Teâlâ esrârını sadece emin kişilere bahşeder.” Şeyh Mahmud Üsküdarî’nin sözü burada sona erdi.
Şimdi bil ki, bu risaleyi tertip etmekten maksad, ihvânı ilim ve namaza teşvikten sonra zikrullaha da teşvik etmektir. Çünkü bu üçü, kulu makamların en yücesine, derecelerin en yükseğine, gayelerin en zirvesine ulaştırır, her şeyin halikına yakınlaştırır.
İlim ve namazın fazileti, şerefi, kadrinin yüceliği açık olduğu için bu risalede faziletlerini uzun uzun beyana ihtiyaç yok. Benzer faziletler ve özellikler zikirde de bulunsa, havas-avam herkese faydası dokunsa, Allah’a giden yolların en yakını olsa bile, yine de tartışanlar, inkâr edenler, mani olanlar, alay edenler, kin besleyenler, boş konuşanlar maalesef daha çok olmuştur. Çünkü şeytan en kısa zamanda ve en kısa yolla Allah’a yaklaştıklarını bildiği için müminleri Allah’ı zikirden gaflete düşürmeye çabalıyor, zâkirlerle diğer zahid kurra müminler arasına kin ve nefret ekmeye çalışıyor. Doğrusu cahil tembel müminler de bunlara tabi oluyor. Sonuçta aralarında düşmanlık, bela okuma, kınama meydana geliyor.
İşte bütün bunlardan dolayı, muteber kitapları mütalaa ettim. Kitaplarımın azlığına rağmen bütün gayretimi gösterdim. Zâkirlerin gâfillere, âşıkların münkirlere karşı delillerini takviye edenleri, müminleri âlemlerin rabbini zikre devam etmeye teşvik edenleri, insanların kınamasına, tasasına, cefasına, yalanlarına, kinlerine, inkârlarına karşı tarikat dervişlerini teselli edenleri, tâlipleri âriflerin yöntemine teşvik edenleri, müridlere irade şartlarını ve sülûk adabını öğretenleri, kalplerini harekete geçirenleri, mücahede, sabır ve teslimiyetlerini şevklendirenleri, dünya ziynetlerinden nefret ettirenleri, gönüllerin Allah’tan gayrısına yönelmesini kökünden sökenleri teker teker hepsini burada derledim.
Ey aziz kardeşim!
Bu risaleyi mütâlaa edip muhtevasıyla amel etmen gerekir. Her ne kadar muhtasar bile olsa, yine de bu risale sâliki hacimli, detaylı kitapları incelemeden müstağni kılacak, inşallah sâlike büyük fayda sağlayacaktır.
Son söz olarak ayaktayken, otururken, yanları üzerine yatarken hep zikre devam etmeni vasiyet ediyorum.
[1] Ahzâb, 33/38.
