- ÜMMET (HİMMET) BABA
2.1. İsim
İsmi Ümmet ve Himmet Baba olarak anılmaktadır. Bu farklılaşmanınsa halkın dua istemesiyle Ümmet Baba’dan Himmet Baba’ya dönüşmesinden kaynaklandığı belirtilir.[1]
Ayrıca bu isimler türbenin yanındaki caminin adında da kullanılır. Diğer taraftan türbenin yanındaki caminin adı Babaiyye Mescidi veya Camisi olarak da geçmektedir.[2]
2.2. Dönemi ve Yaşadığı Yer
Menkabenin bir kısım varyantları ile bazı kaynaklarda ilgili zatın Selçuklular Dönemi’nde yaşadığı ifade edilir.[3]
Bazı kaynaklarda ise XV. yüzyıl sonu ile XVI. yüzyıl başlarında yaşadığı belirtilir. [4]
Ayrıca anlatmalarda ve kaynaklarda genelde Elbistan’da yaşadığı ifade edilir.
2.3. Hayatı ve Şahsiyeti
Anlatmalarda ve kaynaklarda manevi bir zat, ulu bir kumandan, Anadolu ereni, devrin alimi ve saygı gören evliyası, Hacı Bektaş Veli’nin müridi ve postnişini olduğu; valilik veya komutanlık yaptığı, maneviyatı yanında adaletli oluşu ve yiğitliği sebebiyle de halk tarafından çok sevildiği, Afşin’de ise kendisi gibi veli bir kardeşinin (Dedebaba) bulunduğu ifade edilir.
2.4. Ölümü
Menkabenin varyant ve versiyonlarında savaşırken kopan başını alıp savaşmaya devam ettiği, bunu bir kadının görüp bağırmasıyla oracıkta düşüp şehit olduğu (bir varyantta sırrolduğu) anlatılır.
2.5. Türbe ve Cami
Ümmet-Himmet Baba’nın Türbesi ve Camisi Elbistan’da Ceyhan Nehri kıyısında, tarihi Tekke Köprüsü yakınında bulunmaktadır. Önce türbe yapılmış, sonra mescit eklenerek yapı oluşturmuştur.
Türbe Selçuklu kümbet mimarisinde sekizgen yapı karakteri uygulanarak kesme ve moloz taştan, kare planlı olarak yapılmıştır. Üzeri içten kubbe, dıştan da konik bir çatı ile örtülmüştür. Cami ve türbe, mimari üslubundan ötürü XIV. yüzyıla tarihlendirilmektedir.[5]
Burasının vaktiyle bir ilim ve maneviyat merkezi olduğu da ifade edilmiştir.[6]
Türbe ve mescit 2009 yılında restore edilmiştir. Türbe avlusunda restorasyon sırasında bir de sarnıç tespit edilmiştir. Ayrıca avluda yüz yıllık bir çınar ağacı mevcuttur.[7]
- ÜMMET (HİMMET) BABA MENKABESİ
3.1. Menkabenin Varyant ve Versiyonları
V 1
Derler ki, süvari komutanı olan Himmet Baba, seyisi Hacı Mehmet ile birlikte bugünkü yattığı yerde şehit düşmüştür.
Fakat bu şahadet çok manidardır. Kâfirlerle savaşırken başını kaybetmiş, sonra düşen başını yerden tekrar alıp koltuğunun altına koymuş ve savaşa devam etmiştir.
Bu hali gören bir Ermeni mamasının (kadın) çığlık atması üzerine, atından yere düşen Himmet Baba, oracıkta Rahmet-i Rahman’a kavuşmuştur.
Bazıları da:
“Mamanın çığlığı üzere şimdiki türbesinin bulunduğu yerde kaybolmuş.” diye anlatırlar.[8]
V 2
Albista’nın Gonya’ya (Konya) bağlı askeri valiler tarafından yönetildiği Selçuklular Dönemi’nde Himmet Baba da Albistan’da askeri vali imiş. Adaletli davranışı, yiğit duruşuyla Albistan halkının sevgisini gazanmış.
Bir rivayata göre Himmet Baba’nın savaş sırasında başı gopmuş başını eline alarak savaş bitenece (bitinceye kadar) savaştığı söylenir.
Bunu gören avrat (kadın):
“Şu yiğide bakın!” diyşin (deyince) olduğu yere düşmüş bir daha galkamamış.
Halk Himmet Baba’yı orada defnetmiş ve bir caminin içine almıştır.[9]
V 3
Elbistan’ın Konya’ya bağlı askeri valiler tarafından yönetildiği Selçuklular Dönemi’nde, Himmet Baba da Elbistan’da askeri vali idi.
Bulunduğu bölgede adaletli yönetimi sayesinde Elbistan halkı tarafından çok sevilir.
Bir rivayete göre; savaş esnasında başı kopar. Başını eline alarak, savaş bitinceye kadar savaşır.
Bunu gören bir kadın:
“Şu yiğide bakın!” deyince olduğu yere düşer ve bir daha da kalkamaz.
Halk Himmet Baba’yı oraya defneder.
Daha sonra da bir cami yaptırarak türbeyi içine alır.[10]
V 4
Söylenenlere göre, Himmet Baba adındaki bu büyük kişi, halk tarafından sevilen sayılan bir kumandandır.
Savaş sırasında kafası boynundan kopar yere düşer. Kafasını yerden alır, koltuğunun altına koyar, savaşmaya devam eder.
Himmet Baba’nın, kafası koltuğunda savaşını gören bir kadının:
“Amaa şu yiğide bakın, kafası koltuğunda savaşıyor.” diye bağırması üzerine olduğu yere düşer, bir daha da kalkamaz.
Oracıkta şehit olur.
Halk bu büyük kişiyi oraya gömer.
Mezarını sık sık ziyaret ederek türbe haline getirir.
Daha sonra buraya bir camii yapılır ve adına Himmet Baba Camisi denilir.
Himmet Baba’nın türbesi bu caminin içerisinde kalır.[11]
V 5
Himmet Baba adında manevi bir zat, ulu bir kumandan vardır.
Savaş sırasında kafası kopar. Ama bu zat kafasını koltuğuna alır savaşa devam eder.
Ta ki bir kadın bunu fark edip:
“Şu yiğide bakın kafası koltuğunun altında savaşıyor.” diyene kadar.
O anda olduğu yere düşüp, şehit olur.
Halk sonra orayı türbeleştirir. Bir de cami yapar.[12]
V 6
Efsaneye göre, Himmet Baba adında ulu bir kişi varmış.
Bir savaş sırasında kafası kopmuş ve yere düşmüş.
Himmet Baba kafasını almış, koltuğunun altına koymuş ve savaşmaya devam etmiş.
Himmet Baba'nın, kafası koltuğunda savaştığını gören bir kadın:
“Amaa. Şu yiğide bakın, kafası koltuğunda savaşıyor.” diye bağırmış.
Bunun üzerine Himmet Baba olduğu yere düşmüş, bir daha da kalkamamış ve orada şehit olmuş.
Halk, bu yüce kişiyi oraya gömmüş.
Sık sık ziyaret ederek orayı türbe haline getirmiş.
Daha sonra buraya bir camii yapılmış ve adına da ''Himmet Baba Camii'' denilmiş.[13]
V 7
Himmet Baba’nın bir savaş sırasında kafası kopar ve yere düşer.
Himmet Baba kafasını alır, koltuğunun altına koyar ve savaşmaya devam eder.
Himmet Baba'nın, kafası koltuğunda savaştığını gören bir kadın:
“Amaa. Şu yiğide bakın, kafası koltuğunda savaşıyor.” diye bağırır.
Bunun üzerine Himmet Baba olduğu yere düşer, bir daha da kalkamaz, orada şehit olur.
Halk, bu yüce kişiyi oraya gömer. Sonra da sık sık ziyaret ederek orayı türbe haline getirir.
Daha sonra buraya bir camii yapılır. Bunun adı da Himmet Baba Camii olarak anılır.[14]
V 8
Selçuklular Dönemi’nde Elbistan’ın askeri valisi olan Himmet Baba, adaletli yönetiminden ötürü halk tarafından sevilen ve sayılan bir kişi idi.
Elbistan’a yapılan bir akın sırasında şehri korurken bir kılıç darbesi ile başı kopmuş, ancak Himmet Baba başını eline alarak savaşın sonuna kadar mücadelesini sürdürmüştür.
Bunu gören bir kadın:
“Şu yiğide bakın!” deyince de olduğu yere düşmüş ve bir daha da kalkmamıştır.
Bundan sonra halk Himmet Baba’yı düştüğü yere gömmüştür. Daha sonra da burada cami ve bir de türbesi yapılmıştır.[15]
V 9
Rivayete göre kumandan olan Himmet (Ümmet) Baba savaş esnasında şehit düşmüş. Savaş esnasında başı kopan Himmet Baba başını eline alarak savaş bitinceye kadar savaşmış.
Bunu gören bir kadın:
“Şu savaşın yiğidine bakın!” deyince olduğu yere düşmüş bir daha da kalkamamıştır.
Halk Himmet Baba’yı oraya defnetmiş.
Daha sonra da bir cami yaptırarak mezarını bu camiinin içine almıştır.
Kendisi adaleti sebebi ile Elbistan halkı tarafından çok sevilmiştir.[16]
V 10
Asker olduğu söyleniyor. Savaşta başı kesilir. Bir kadın bu halini görünce:
“Bak şu askere, kelle koltukta savaşıyor.” deyince orada düşer ve bir daha ayağa kalkamaz.
Olduğu yere defnetmişler.
Türbesini Dulkadiroğlu Beyliği oraya yapmıştır.[17]
V 11
Ümmet Baba yiğit mi yiğit bir askeri komutanmış. Buna rağmen bir savaşta düşmanı vurunca kafasını kesmiş. Ümmet da Baba başını koltuğunun altına alıp savaşmaya devam etmiş. Bunu gören bir kadın “Amanııın ne yiğit adammış!” demiş. der demez Ümmet Baba yere yığılakalmış, ölmüş. Orası bugünkü türbesinin olduğu yermiş. [18]
V 12
Himmet Baba, “himmet eder”miş. Kim bir şeye daralırsa anasından babasından istediği parayı onlardan alamazsa gelip “Himmet Baba”dan isterlermiş. İstedikten kısa bir süre sonra camiinin çevresinde muhakkak ihtiyacını gidererek parayı bulurlarmış.[19]
V 13
Ümmet Baba’nın yaşadığına ve abdest aldığına inanılırmış. Bu yüzden abdest alması için türbesindeki sandukasının yanına ibrikle su bırakırlarmış. Bir süre sonra geldiklerinde suyun azaldığını görünce “Demek ki abdest almış.” derlermiş.[20]
V 14
- yüzyıl sonu ve XVI. yüzyıl başlarında yaşamış bir Anadolu Evliyası olarak bilinmektedir.
Ummet Baba'nın adil bir kumandan olduğu, savaşta başının gövdesinden ayrılmış olmasına rağmen savaş bitinceye kadar başını koltuğuna alarak savaşmış olduğu anlatılır.
Bu durumunu gören bir kadın:
"Şu savaşan yiğide bakın!" demesi üzerine hemen yere düşmüş ve orada defnedilmiştir. Türbeyi ziyaret edenler burada "hacet namazı" kılıp dua ederler. Burada adak adanır, mum yakılır.[21]
[1] Osman Küleç, 1971, Lise, Himmet Baba Cami-İmam Hatip, Elbistan
[2] ÖZKARCI, Mehmet, 2003, Ümmet Baba Külliyesi, KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl 1, Sayı 1, s. 52-78
BİLGİN Arif, 2011, Tarihten Günümüze Elbistan ve Köylerindeki Camiiler, İZMİR.
[3] Himmet Baba Türbesi (Elbistan), http://e-tarih.org/sayfam.php?m=teser&id=881 23/08/2016
[4]KALAFAT, Yaşar, 2005, Kahramanmaraş Yöresi Türbelerinde Halk İnanışları, I. Kahramanmaraş Sempozyumu 6-8 Mayıs 2004, s.1015-1018
[5] Himmet Baba Türbesi (Elbistan), http://e-tarih.org/sayfam.php?m=teser&id=881 23/08/2016.
[6] Osman Küleç, 1971, Lise, Himmet Baba Cami-İmam Hatip, Elbistan.
[7]KALAFAT, Yaşar, 2005, Kahramanmaraş Yöresi Türbelerinde Halk İnanışları, I. Kahramanmaraş. Sempozyumu 6-8 Mayıs 2004, s.1015-1018.
ÖZKARCI, Mehmet, 2003, Ümmet Baba Külliyesi, KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl 1, Sayı 1, s. 52-78
http://www.elbistan.gov.tr/default_b0.aspx?content=1008 23/08/2016.
[8] ÇELİK, Nezir; 1999, K. Maraş Efsane Ve Menkabeleri, KSÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Bitirme Tezi, Kahramanmaraş, s.76-77.
[9] EKİCİ, Gülcan, 2015, Mahalli Efsane Ve Menkabeler Üzerine Bir Çalışma, Ksü Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü Bitirme Tezi, Kahramanmaraş, s. 63.
[10] Maraş Efsaneleri, http://www.cerezforum.net/konu/maras-efsaneleri.89176/ 28/08/2016
[11] EKİCİ, Gülcan, 2015, Mahalli Efsane Ve Menkabeler Üzerine Bir Çalışma, Ksü Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü Bitirme Tezi, Kahramanmaraş, s. 102.
[12] BAKIRCI, Muhammet, 2015, Kahramanmaraş Efsaneleri Ve Menkabeleri Üzerine Bir Çalışma, KSÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü Bitirme Tezi, Kahramanmaraş, s.29.
[13] BAKIRCI, Muhammet, 2015, Kahramanmaraş Efsaneleri Ve Menkabeleri Üzerine Bir Çalışma, KSÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü Bitirme Tezi, Kahramanmaraş, s. 53.
[14] Hacı Mehmet Özdağ, 1917, Elbistan
[15] Himmet Baba Türbesi (Elbistan), http://e-tarih.org/sayfam.php?m=teser&id=881 23/08/2016
[16] TÜRK, Mustafa, 1993-1994, “Folklor”, Elbistan (Cumhuriyetin 70. Yılında), Özgü Yayınları
[17] Osman Küleç, 1971, Lise, Himmet Baba Cami-İmam Hatip, Elbistan
[18] BİLGİN Arif, 2011, Tarihten Günümüze Elbistan ve Köylerindeki Camiiler, İZMİR, s.157
[19] a.g.e s. 157.
[20] a.g.e s. 157.
[21]KALAFAT, Yaşar, 2005, Kahramanmaraş Yöresi Türbelerinde Halk İnanışları, I. Kahramanmaraş Sempozyumu 6-8 Mayıs 2004, s. 1017.
