Prof. Dr. Ejder OKUMUŞ*
Özet
Kur’an’da Kehf sûresiyle bir sûrenin adı ve konusu olan Ashâb-ı Kehf, Müslüman toplumlarda çeşitli şekillerde hikaye edilen tarihî bir olayın veya olaylar zincirinin kahramanları olarak karşımıza çıkar. Ashâb-ı Kehf olayı, Müslümanların kolektif hafızasının, kolektif dinî hafızasının, toplumsal arşivinin en önemli unsurlarından biridir. Bilindiği üzere kolektif hafıza, şimdiden ödünç alınan veri ile elde edilen geçmişin yeniden bir inşası olup bilginin kendisi vasıtasıyla birey ve gruplar arasında ve bir nesilden diğerine geçirildiği araçtır. Toplumun zamansal birikimlerine işaret eden toplumsal hafıza, tabir caizse toplumun arşividir; toplum, hatırlama sürecinde kendisine lazım olan şeyleri bu arşivden alır. Nitekim toplumsal bilincin zamansal kuruluşu olarak toplumsal hafıza, Maraş halkı örneğinde Selçuklular zamanında Ashâb-ı Kehf’in ihya ve imar edilmesi suretiyle Maraş insanının şimdisinden geçmişine, geçmişinden tekrar şimdisine ve şimdisinden de geleceğine geçmişteki birikimlerin yenilenmesi, yeniden inşası olarak anlaşılabilir. Bugünün Kahramanmaraş’ının kolektif dinî hafızası, Selçuklular döneminde Afşin yöresindeki Ashab-ı Kehf’in ihya ve imarıyla tarihten çıkıp gelmiş, güncellenmiş, şimdikileşmiş ve hikâye oradan da bugüne kadar gelerek Kur’an kıssasının hayatın merkezine oturmasını intaç etmiştir. Bu yönüyle bakıldığında Selçuklular, Ashab-ı Kehf inşasıyla Maraş’ın kolektif dinî hafızasının oluşumunda önemli bir etkiye sahip olmuşlardır. Bu çalışmada bu etkinin boyutları anlaşılmaya çalışılmaktadır.
